PACKAGE OF PRACTICES OF BEANS
HOME | PACKAGE OF PRACTICES OF BEANS
PACKAGE OF PRACTICES OF BEANS
Package of Practices – Beans (French Bean / Common Bean)
Climate & Soil
Beans grow best in a mild climate with optimum temperature of 18–25°C. Extremely high temperature and frost are harmful. Well-drained loamy or sandy loam soils rich in organic matter are ideal. Soil pH between 6.0–7.5 is most suitable.
Land Preparation
Field should be ploughed 2–3 times to obtain fine tilth. All weeds and crop residues should be removed. Incorporate well-decomposed FYM during last ploughing to improve soil fertility and structure.
Sowing Time
For plains, sowing is done during July–August (kharif) and January–February (spring– summer). In hills, sowing is done from March to May.
Seed Rate & Sowing Method
About 15-20 kg seed per acre is required for bush type varieties and 12–15 kg for pole type. Seeds are sown directly on ridges or flat beds at proper spacing. Depth of sowing should be 3–4 cm.
Spacing
Bush varieties are sown at 45 × 10 cm spacing, while pole varieties require wider spacing of about 75 × 30 cm along with support.
Manures & Fertilizers
Apply 20–25 tonnes FYM per hectare before sowing. A basal dose of 25 kg nitrogen, 60 kgphosphorus and 50 kg potassium per hectare is recommended. Half nitrogen and full P & K are applied at sowing, remaining nitrogen as top dressing after 25–30 days.
Irrigation
First irrigation is given immediately after sowing. Subsequent irrigations are applied at 7–10 days interval depending on soil and season. Critical stages are flowering and pod formation. Waterlogging should be avoided.
Weed Management
Keep the field weed-free during early growth stages. Two hand weedings at 20 and 35 days after sowing are effective. Mulching can also help in reducing weeds and conserving moisture.
Intercultural Operations
Light hoeing improves aeration and root growth. Pole type beans require staking or trellis for better growth and yield.
Plant Protection
Common pests include aphids, pod borers and bean beetle. Diseases like anthracnose, rust and powdery mildew may appear. Use healthy seed, crop rotation and need-based plant protection measures to manage pests and diseases.
Harvesting
Green pods are harvested when they are tender and fully developed but before seeds harden. Harvesting is done at 2–3 days interval. For dry beans, harvesting is done when pods turnyellow and dry.
Yield
Green pod yield ranges from 80–100 quintals per hectare, while dry seed yield is about 12–15 quintals per hectare, depending on variety and management.
Disclaimer :
The package of practices for our products is based on field trials. Performance may vary in different geographical locations.
खेती के तरीके – बीन्स (फ्रेंच बीन / आम बीन)
जलवायु और मिट्टी
बीन्स सबसे अच्छी तरह हल्के मौसम में उगती हैं, जहाँ तापमान 18–25°C के बीच हो। बहुत ज़्यादा गर्मी और पाला (frost) इसके लिए नुकसानदायक होते हैं। अच्छी जल निकासी वाली दोमट या बलुई दोमट मिट्टी, जिसमें जैविक पदार्थ भरपूर मात्रा में हों, इसके लिए सबसे अच्छी रहती है। मिट्टी का pH मान 6.0–7.5 के बीच होना सबसे उपयुक्त है।
खेत की तैयारी
खेत को 2–3 बार जोतना चाहिए ताकि मिट्टी भुरभुरी हो जाए। सभी खरपतवार और पिछली फसल के अवशेषों को हटा देना चाहिए। मिट्टी की उर्वरता और बनावट को बेहतर बनाने के लिए, आखिरी जुताई के समय अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद (FYM) मिट्टी में मिला देनी चाहिए।
बुवाई का समय
मैदानी इलाकों में, बुवाई जुलाई–अगस्त (खरीफ) और जनवरी–फरवरी (वसंत–गर्मी) के दौरान की जाती है। पहाड़ी इलाकों में, बुवाई मार्च से मई के बीच की जाती है।
बीज की मात्रा और बुवाई का तरीका
झाड़ीदार किस्मों के लिए प्रति एकड़ लगभग 15–20 किलोग्राम बीज की ज़रूरत होती है, जबकि बेल वाली (pole type) किस्मों के लिए 12–15 किलोग्राम बीज काफी होता है। बीजों को सीधे मेड़ों या समतल क्यारियों में उचित दूरी पर बोया जाता है। बुवाई की गहराई 3–4 सेंटीमीटर होनी चाहिए।
दूरी (Spacing)
झाड़ीदार किस्मों को 45 × 10 सेंटीमीटर की दूरी पर बोया जाता है, जबकि बेल वाली किस्मों को ज़्यादा दूरी (लगभग 75 × 30 सेंटीमीटर) की ज़रूरत होती है, साथ ही उन्हें सहारे (staking) की भी ज़रूरत पड़ती है।
खाद और उर्वरक
बुवाई से पहले प्रति हेक्टेयर 20–25 टन गोबर की खाद (FYM) खेत में डालें। प्रति हेक्टेयर 25 किलोग्राम नाइट्रोजन, 60 किलोग्राम फास्फोरस और 50 किलोग्राम पोटैशियम की शुरुआती खुराक (basal dose) देने की सलाह दी जाती है। बुवाई के समय आधी नाइट्रोजन और पूरी मात्रा में फास्फोरस व पोटैशियम दिया जाता है; बची हुई आधी नाइट्रोजन बुवाई के 25–30 दिन बाद ‘टॉप ड्रेसिंग’ (ऊपर से खाद डालना) के रूप में दी जाती है।
सिंचाई
पहली सिंचाई बुवाई के तुरंत बाद की जाती है। इसके बाद, मिट्टी की किस्म और मौसम के हिसाब से हर 7–10 दिन के अंतराल पर सिंचाई की जाती है। फूल आने और फलियाँ बनने का समय सिंचाई के लिहाज़ से सबसे अहम होता है। खेत में पानी जमा नहीं होने देना चाहिए।
खरपतवार नियंत्रण
फसल की शुरुआती बढ़वार के दौरान खेत को खरपतवारों से मुक्त रखना चाहिए। बुवाई के 20 और 35 दिन बाद, दो बार हाथ से निराई-गुड़ाई करना काफी असरदार रहता है। मल्चिंग (खेत की सतह को ढकना) करने से भी खरपतवार कम करने और मिट्टी में नमी बनाए रखने में मदद मिलती है।
निराई-गुड़ाई और अन्य काम
हल्की गुड़ाई करने से मिट्टी में हवा का संचार बेहतर होता है और जड़ों का विकास अच्छा होता है। बेल वाली किस्मों की बेहतर बढ़वार और ज़्यादा पैदावार के लिए उन्हें सहारे (staking) या मचान (trellis) की ज़रूरत पड़ती है। पौधों की सुरक्षा
आम कीटों में एफिड्स, फली छेदक और बीन बीटल शामिल हैं। एंथ्रेक्नोज़, रतुआ और पाउडरी मिल्ड्यू जैसी बीमारियाँ हो सकती हैं। कीटों और बीमारियों से निपटने के लिए स्वस्थ बीजों, फसल चक्र और ज़रूरत के हिसाब से पौधों की सुरक्षा के उपायों का इस्तेमाल करें।
कटाई
हरी फलियों की कटाई तब की जाती है जब वे कोमल और पूरी तरह से विकसित हों, लेकिन उनके बीज कड़े होने से पहले। कटाई 2–3 दिनों के अंतराल पर की जाती है। सूखी फलियों के लिए, कटाई तब की जाती है जब फलियाँ पीली और सूखी हो जाएँ।
पैदावार
हरी फलियों की पैदावार 80–100 क्विंटल प्रति हेक्टेयर होती है, जबकि सूखे बीजों की पैदावार लगभग 12–15 क्विंटल प्रति हेक्टेयर होती है; यह किस्म और प्रबंधन पर निर्भर करता है।
अस्वीकरण:
हमारे उत्पादों के लिए सुझाए गए तरीके (Package of Practices) खेतों में किए गए परीक्षणों पर आधारित हैं। अलग-अलग भौगोलिक स्थानों में इनका प्रदर्शन अलग-अलग हो सकता है।
ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ – ਫਲੀਆਂ (ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਲੀਆਂ / ਆਮ ਫਲੀਆਂ)
ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ
ਫਲੀਆਂ 18-25 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਲੇ ਹਲਕੇ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਠੰਡ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਦੋਮਟ ਜਾਂ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ। 6.0-7.5 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ pH ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਬਾਰੀਕ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ 2-3 ਵਾਰ ਵਾਹੁਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖਰੀ ਵਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਮੈਦਾਨਾਂ ਲਈ, ਬਿਜਾਈ ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ (ਖਰੀਫ) ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ (ਬਸੰਤ-ਗਰਮੀਆਂ) ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਜਾਈ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੀਜ ਦਰ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਵਿਧੀ
ਝਾੜੀਆਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਲਗਭਗ 15-20 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਅਤੇ ਪੋਲ ਕਿਸਮ ਲਈ 12-15 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਜ ਸਿੱਧੇ ਢਲਾਣਾਂ ਜਾਂ ਸਮਤਲ ਬੈੱਡਾਂ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ 3-4 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਫਾਸਲਾ
ਝਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ 45 × 10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੰਭਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 75 × 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਚੌੜੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖਾਦ ਅਤੇ ਖਾਦ
ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 20-25 ਟਨ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਪਾਓ। ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 25 ਕਿਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 60 ਕਿਲੋ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ 50 ਕਿਲੋ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮੂਲ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਅੱਧਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ 25-30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਟਾਪ ਡਰੈਸਿੰਗ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਜਾਈ
ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ 7-10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ‘ਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲੀਆਂ ਬਣਨਾ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਦੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨਦੀਨ-ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 20 ਅਤੇ 35 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਹੱਥੀਂ ਗੋਡੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਲਚਿੰਗ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਨਮੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਜ
ਹਲਕੀ ਗੋਡੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੋਲ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਪਜ ਲਈ ਸਟੈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਲਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਆਮ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਫੀਡਜ਼, ਪੌਡ ਬੋਰਰ ਅਤੇ ਬੀਨ ਬੀਟਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਂਥ੍ਰੈਕਨੋਜ਼, ਜੰਗਾਲ ਅਤੇ ਪਾਊਡਰਰੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੀਜ, ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਲੋੜ-ਅਧਾਰਤ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਕਟਾਈ
ਹਰੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਬੀਜ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਕਟਾਈ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਲਈ, ਕਟਾਈ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫਲੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਪਜ
ਹਰੇ ਫਲੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ 80-100 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁੱਕੇ ਬੀਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਗਭਗ 12-15 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬੇਦਾਅਵਾ:
ਸਾਡੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਖੇਤ ਦੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
પદ્ધતિઓનું પેકેજ – કઠોળ (ફ્રેન્ચ કઠોળ / સામાન્ય કઠોળ)
આબોહવા અને માટી
કઠોળ ૧૮-૨૫° સેલ્સિયસના શ્રેષ્ઠ તાપમાન સાથે હળવા વાતાવરણમાં શ્રેષ્ઠ રીતે ઉગે છે. અત્યંત ઊંચું તાપમાન અને હિમ હાનિકારક છે. કાર્બનિક પદાર્થોથી ભરપૂર સારી રીતે પાણી નિતારેલી લોમી અથવા રેતાળ લોમ જમીન આદર્શ છે. ૬.૦-૭.૫ વચ્ચેની માટીનો pH સૌથી યોગ્ય છે.
જમીનની તૈયારી
સારો ખેડાણ મેળવવા માટે ખેતરને ૨-૩ વાર ખેડવું જોઈએ. બધા નીંદણ અને પાકના અવશેષો દૂર કરવા જોઈએ. જમીનની ફળદ્રુપતા અને બંધારણ સુધારવા માટે છેલ્લા ખેડાણ દરમિયાન સારી રીતે વિઘટિત FYMનો સમાવેશ કરો.
વાવણીનો સમય
મેદાનો માટે, વાવણી જુલાઈ-ઓગસ્ટ (ખરીફ) અને જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી (વસંત-ઉનાળો) દરમિયાન કરવામાં આવે છે. ટેકરીઓમાં, વાવણી માર્ચથી મે દરમિયાન કરવામાં આવે છે.
બીજ દર અને વાવણી પદ્ધતિ
ઝાડ પ્રકારની જાતો માટે પ્રતિ એકર લગભગ ૧૫-૨૦ કિલો બીજ અને ધ્રુવ પ્રકારની જાતો માટે ૧૨-૧૫ કિલો બીજની જરૂર પડે છે. બીજ સીધા પટ્ટાઓ અથવા સપાટ પથારી પર યોગ્ય અંતરે વાવવામાં આવે છે. વાવણીની ઊંડાઈ ૩-૪ સેમી હોવી જોઈએ.
અંતર
ઝાડની જાતો ૪૫ × ૧૦ સેમીના અંતરે વાવે છે, જ્યારે ધ્રુવની જાતોને ટેકા સાથે લગભગ ૭૫ × ૩૦ સેમીના પહોળા અંતરની જરૂર પડે છે.
ખાતર અને ખાતરો
વાવણી પહેલાં પ્રતિ હેક્ટર ૨૦-૨૫ ટન છાણિયું ખાતર નાખો. પ્રતિ હેક્ટર ૨૫ કિલો નાઇટ્રોજન, ૬૦ કિલો ફોસ્ફરસ અને ૫૦ કિલો પોટેશિયમનો મૂળભૂત ડોઝ આપવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. વાવણી વખતે અડધો નાઇટ્રોજન અને સંપૂર્ણ ફોસ્ફરસ અને કેલ્શિયમ આપવામાં આવે છે, બાકીનો નાઇટ્રોજન ૨૫-૩૦ દિવસ પછી ટોપ ડ્રેસિંગ તરીકે આપવામાં આવે છે.
સિંચાઈ
વાવણી પછી તરત જ પ્રથમ સિંચાઈ આપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ જમીન અને ઋતુના આધારે ૭-૧૦ દિવસના અંતરાલ પર સિંચાઈ આપવામાં આવે છે. ફૂલો અને શીંગોની રચના મહત્વપૂર્ણ તબક્કાઓ છે. પાણી ભરાવાનું ટાળવું જોઈએ.
નીંદણ વ્યવસ્થાપન
શરૂઆતના વિકાસના તબક્કા દરમિયાન ખેતરને નીંદણમુક્ત રાખો. વાવણી પછી ૨૦ અને ૩૫ દિવસે બે હાથથી નીંદણ અસરકારક છે. મલ્ચિંગ નીંદણ ઘટાડવા અને ભેજ બચાવવામાં પણ મદદ કરી શકે છે.
આંતર-ઉછેર કામગીરી
હળવા કુદકાથી વાયુમિશ્રણ અને મૂળ વૃદ્ધિમાં સુધારો થાય છે. ધ્રુવ પ્રકારના કઠોળને સારી વૃદ્ધિ અને ઉપજ માટે સ્ટેકિંગ અથવા ટ્રેલીસની જરૂર પડે છે.
છોડ સંરક્ષણ
સામાન્ય જીવાતોમાં એફિડ, પોડ બોરર અને બીન બીટલનો સમાવેશ થાય છે. એન્થ્રેકનોઝ, રસ્ટ અને પાવડરી માઇલ્ડ્યુ જેવા રોગો દેખાઈ શકે છે. જીવાતો અને રોગોનું સંચાલન કરવા માટે સ્વસ્થ બીજ, પાક પરિભ્રમણ અને જરૂરિયાત-આધારિત છોડ સંરક્ષણ પગલાંનો ઉપયોગ કરો.
લણણી
લીલી શીંગો કોમળ અને સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત થાય છે પરંતુ બીજ સખત થાય તે પહેલાં કાપવામાં આવે છે. 2-3 દિવસના અંતરાલ પર કાપણી કરવામાં આવે છે. સૂકા કઠોળ માટે, જ્યારે શીંગો પીળી અને સુકાઈ જાય છે ત્યારે લણણી કરવામાં આવે છે.
ઉપજ
લીલી શીંગોની ઉપજ પ્રતિ હેક્ટર 80-100 ક્વિન્ટલ સુધીની હોય છે, જ્યારે સૂકા બીજની ઉપજ લગભગ 12-15 ક્વિન્ટલ પ્રતિ હેક્ટર હોય છે, જે વિવિધતા અને વ્યવસ્થાપનના આધારે હોય છે.
ડિસ્ક્લેમર :
અમારા ઉત્પાદનો માટે પદ્ધતિઓનું પેકેજ ક્ષેત્ર પરીક્ષણો પર આધારિત છે. વિવિધ ભૌગોલિક સ્થળોએ પ્રદર્શન બદલાઈ શકે છે.
চাষাবাদ পদ্ধতি – শিম (ফ্রেঞ্চ বিন / সাধারণ শিম)
জলবায়ু ও মাটি
মৃদু জলবায়ুতে শিম সবচেয়ে ভালো জন্মে, যেখানে তাপমাত্রা ১৮–২৫°C-এর মধ্যে থাকে। অত্যধিক উচ্চ তাপমাত্রা এবং তুষারপাত শিমের জন্য ক্ষতিকর। সুনিষ্কাশিত, জৈব পদার্থে সমৃদ্ধ দোআঁশ বা বেলে-দোআঁশ মাটি শিম চাষের জন্য আদর্শ। মাটির pH মাত্রা ৬.০–৭.৫-এর মধ্যে থাকা সবচেয়ে উপযুক্ত।
জমি তৈরি
জমি ঝুরঝুরে বা মিহি করে তোলার জন্য ২–৩ বার লাঙল দিয়ে চাষ করা প্রয়োজন। জমি থেকে সমস্ত আগাছা এবং ফসলের অবশিষ্টাংশ সরিয়ে ফেলতে হবে। মাটির উর্বরতা ও গঠন উন্নত করার জন্য শেষ চাষের সময় জমিতে ভালোভাবে পচানো গোবর সার (FYM) মিশিয়ে দিতে হবে।
বীজ বপনের সময়
সমতল ভূমিতে জুলাই–আগস্ট (খরিফ মৌসুম) এবং জানুয়ারি–ফেব্রুয়ারি (বসন্ত–গ্রীষ্ম মৌসুম) মাসে শিমের বীজ বপন করা হয়। পাহাড়ি এলাকায় মার্চ থেকে মে মাসের মধ্যে বীজ বপন করা হয়।
বীজের হার ও বপন পদ্ধতি
ঝোপজাতীয় (bush type) শিম চাষের জন্য প্রতি একরে প্রায় ১৫–২০ কেজি এবং লতানো বা খুঁটিজাতীয় (pole type) শিম চাষের জন্য ১২–১৫ কেজি বীজের প্রয়োজন হয়। সঠিক দূরত্ব বজায় রেখে জমির আইল বা সমতল জমিতে সরাসরি বীজ বপন করা হয়। বীজ বপনের গভীরতা ৩–৪ সেমি হওয়া উচিত।
বীজ বপনের দূরত্ব
ঝোপজাতীয় শিম ৪৫ × ১০ সেমি দূরত্বে বপন করা হয়; অন্যদিকে লতানো শিমের জন্য খুঁটি বা অবলম্বনসহ অপেক্ষাকৃত বেশি দূরত্ব—প্রায় ৭৫ × ৩০ সেমি—প্রয়োজন হয়।
সার ও পুষ্টি ব্যবস্থাপনা
বীজ বপনের আগে প্রতি হেক্টরে ২০–২৫ টন গোবর সার (FYM) প্রয়োগ করুন। প্রাথমিক বা ভিত্তি সার হিসেবে প্রতি হেক্টরে ২৫ কেজি নাইট্রোজেন, ৬০ কেজি ফসফরাস এবং ৫০ কেজি পটাশিয়াম প্রয়োগের সুপারিশ করা হয়। মোট নাইট্রোজেনের অর্ধেক এবং ফসফরাস ও পটাশিয়ামের সম্পূর্ণ অংশ বীজ বপনের সময় প্রয়োগ করতে হয়; অবশিষ্ট নাইট্রোজেন বীজ বপনের ২৫–৩০ দিন পর ‘টপ ড্রেসিং’ বা উপরি-প্রয়োগ হিসেবে দিতে হয়।
সেচ ব্যবস্থাপনা
বীজ বপনের পরপরই প্রথম সেচটি দিতে হয়। মাটি ও মৌসুমের অবস্থার ওপর ভিত্তি করে ৭–১০ দিনের ব্যবধানে পরবর্তী সেচগুলো দেওয়া হয়। ফুল আসা এবং শিমের ফল বা পড গঠনের সময়কালটি সেচের জন্য অত্যন্ত গুরুত্বপূর্ণ পর্যায়। জমিতে যেন পানি জমে না থাকে (জলবদ্ধতা), সেদিকে খেয়াল রাখতে হবে।
আগাছা দমন
শিমের চারা বৃদ্ধির প্রাথমিক পর্যায়ে জমিকে আগাছামুক্ত রাখুন। বীজ বপনের ২০ দিন এবং ৩৫ দিন পর—এই দুই সময়ে দুবার নিড়ানি দিয়ে আগাছা পরিষ্কার করা বেশ কার্যকর। জমিতে মালচিং (mulching) পদ্ধতি অবলম্বন করলে আগাছা দমন এবং মাটির আর্দ্রতা সংরক্ষণেও সহায়তা পাওয়া যায়।
আন্তঃপরিচর্যা কার্যক্রম
হালকা নিড়ানি বা কোদাল দিয়ে মাটি আলগা করে দিলে মাটিতে বাতাসের চলাচল বা বায়ুচলাচল বাড়ে এবং শিমের শিকড় বৃদ্ধিতে সহায়তা হয়। লতানো বা খুঁটিজাতীয় শিমের ভালো বৃদ্ধি ও অধিক ফলনের জন্য খুঁটি বা মাচা (trellis) তৈরি করে অবলম্বন দেওয়ার প্রয়োজন হয়। উদ্ভিদ সুরক্ষা
সাধারণ ক্ষতিকর পোকাগুলোর মধ্যে রয়েছে জাবপোকা, শুঁটি ছিদ্রকারী পোকা এবং শিম পোকা। অ্যানথ্রাকনোজ, মরিচা রোগ এবং পাউডারি মিলডিউ-এর মতো রোগ দেখা দিতে পারে। পোকা ও রোগবালাই দমনের জন্য স্বাস্থ্যকর বীজ, শস্য পর্যায়ক্রম এবং প্রয়োজন-ভিত্তিক উদ্ভিদ সুরক্ষা ব্যবস্থা ব্যবহার করুন।
ফসল সংগ্রহ
কাঁচা শুঁটি যখন নরম ও সম্পূর্ণ বিকশিত থাকে কিন্তু বীজ শক্ত হওয়ার আগে সংগ্রহ করা হয়। ২-৩ দিনের ব্যবধানে ফসল সংগ্রহ করা হয়। শুকনো শিমের ক্ষেত্রে, শুঁটি হলুদ ও শুকিয়ে গেলে ফসল সংগ্রহ করা হয়।
ফলন
জাত এবং ব্যবস্থাপনার উপর নির্ভর করে কাঁচা শুঁটির ফলন হেক্টর প্রতি ৮০-১০০ কুইন্টাল এবং শুকনো বীজের ফলন হেক্টর প্রতি প্রায় ১২-১৫ কুইন্টাল হয়ে থাকে।
দাবিত্যাগ: আমাদের পণ্যের জন্য পরিচর্যার পদ্ধতিসমূহ মাঠ পর্যায়ের পরীক্ষার উপর ভিত্তি করে তৈরি। বিভিন্ন ভৌগোলিক অবস্থানে এর কার্যকারিতা ভিন্ন হতে পারে।
ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ୟାକେଜ୍ – ବିନ୍ସ (ଫରାସୀ ବିନ୍ସ / ସାଧାରଣ ବିନ୍ସ)
ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ମାଟି
୧୮-୨୫° ସେଲ୍ସିୟସ୍ ତାପମାତ୍ରା ସହିତ ହାଲୁକା ଜଳବାୟୁରେ ବିନ୍ସ ଭଲ ବଢ଼ିଥାଏ। ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ତୁଷାରପାତ କ୍ଷତିକାରକ। ଜୈବ ପଦାର୍ଥରେ ଭରପୂର ଭଲ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ଦୋରସା କିମ୍ବା ବାଲିଆ ଦୋରସା ମାଟି ଆଦର୍ଶ। ୬.୦-୭.୫ ମଧ୍ୟରେ ମାଟିର pH ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତି
କ୍ଷେତକୁ ଭଲ କ୍ଷେତ ପାଇବା ପାଇଁ ୨-୩ ଥର ହଳ କରାଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଘାସ ଏବଂ ଫସଲର ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ଅପସାରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ମାଟିର ଉର୍ବରତା ଏବଂ ଗଠନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଶେଷ ହଳ ସମୟରେ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା ଏଫୱାଇଏମ୍ ସାମିଲ କରନ୍ତୁ।
ବପନ ସମୟ
ସମାତଳ ପାଇଁ, ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ (ଖରିଫ) ଏବଂ ଜାନୁଆରୀ-ଫେବୃଆରୀ (ବସନ୍ତ-ଗ୍ରୀଷ୍ମ) ମାସରେ ବୁଣାଯାଏ। ପାହାଡ଼ରେ, ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ମେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଣାଯାଏ।
ବିହନ ହାର ଏବଂ ବୁଣା ପଦ୍ଧତି
ବୁଦା ପ୍ରକାରର କିସମ ପାଇଁ ପ୍ରତି ଏକର ପ୍ରାୟ ୧୫-୨୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ବିହନ ଏବଂ ପୋଲ ପ୍ରକାର ପାଇଁ ୧୨-୧୫ କିଲୋଗ୍ରାମ ବିହନ ଆବଶ୍ୟକ। ବିହନଗୁଡ଼ିକ ସିଧାସଳଖ ଧାର କିମ୍ବା ସମତଳ ବେଡରେ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବଧାନରେ ବୁଣାଯାଏ। ବୁଣାର ଗଭୀରତା 3-4 ସେମି ହେବା ଉଚିତ।
ବ୍ୟବଧାନ
ବୁଦା କିସମଗୁଡ଼ିକ 45 × 10 ସେମି ବ୍ୟବଧାନରେ ବୁଣାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ପୋଲ କିସମଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସମର୍ଥନ ସହିତ ପ୍ରାୟ 75 × 30 ସେମି ଅଧିକ ବ୍ୟବଧାନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।
ସାର ଏବଂ ସାର
ବିପଣ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତି ହେକ୍ଟରରେ 20-25 ଟନ୍ ଏଫୱାଇଏମ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତି ହେକ୍ଟରରେ 25 କିଲୋଗ୍ରାମ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍, 60 କିଲୋଗ୍ରାମ ଫସଫରସ୍ ଏବଂ 50 କିଲୋଗ୍ରାମ ପୋଟାସିୟମର ମୂଳ ଡୋଜ୍ ସୁପାରିଶ କରାଯାଏ। ବୁଣା ସମୟରେ ଅଧା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫସଫୋରସ୍ ଏବଂ କେସିୟମ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ, 25-30 ଦିନ ପରେ ବାକି ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଟପ୍ ଡ୍ରେସିଂ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ।
ଜଳସେଚନ
ବିପଣ ପରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଥମ ଜଳସେଚନ ଦିଆଯାଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜଳସେଚନ ମାଟି ଏବଂ ଋତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି 7-10 ଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ। ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ଫୁଲ ଏବଂ କୋଡ଼ି ଗଠନ। ଜଳ ଜମା ଏଡାଇବା ଉଚିତ।
ଘୁଚାପ ପରିଚାଳନା
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୃଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କ୍ଷେତକୁ ଘାସମୁକ୍ତ ରଖନ୍ତୁ। ବୁଣିବାର 20 ଏବଂ 35 ଦିନ ପରେ ଦୁଇଟି ହାତ ଘାସ ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ମଲ୍ଚିଂ ମଧ୍ୟ ଘାସ ହ୍ରାସ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ।
ଆନ୍ତଃକୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ
ହାଲୁକା କୋଦାଳ ବାୟୁଚଳନ ଏବଂ ମୂଳ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଉନ୍ନତ କରେ। ଭଲ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଅମଳ ପାଇଁ ପୋଲ ପ୍ରକାରର ବିନ୍ସ ଷ୍ଟେକିଂ କିମ୍ବା ଟ୍ରେଲିସ୍ ଆବଶ୍ୟକ କରେ।
ଉଦ୍ଭିଦ ସୁରକ୍ଷା
ସାଧାରଣ କୀଟପତଙ୍ଗରେ ଏଫିଡ୍, ପଡ୍ ବିର୍ର୍ସ ଏବଂ ବିନ୍ ବିଟ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଆନ୍ଥ୍ରାକ୍ନୋଜ୍, କଳଙ୍କି ଏବଂ ପାଉଡର ମିଲ୍ଡୁ ଭଳି ରୋଗ ଦେଖାଦେଇପାରେ। କୀଟ ଏବଂ ରୋଗ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ସୁସ୍ଥ ବିହନ, ଫସଲ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା-ଭିତ୍ତିକ ଉଦ୍ଭିଦ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ଅମଳ
ସବୁଜ ପଡ୍ କୋମଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ହେଲେ କିନ୍ତୁ ବିହନ କଠିନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅମଳ କରାଯାଏ। 2-3 ଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ଅମଳ କରାଯାଏ। ଶୁଖିଲା ବିନ୍ସ ପାଇଁ, ପଡ୍ ହଳଦିଆ ଏବଂ ଶୁଖିଲା ହେବା ସମୟରେ ଅମଳ କରାଯାଏ।
ଉତ୍ପାଦନ
ସବୁଜ ପଡ୍ ଉତ୍ପାଦନ ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 80-100 କ୍ୱିଣ୍ଟାଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ଶୁଖିଲା ବିହନ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରାୟ 12-15 କ୍ୱିଣ୍ଟାଲ ପ୍ରତି ହେକ୍ଟର, ବିବିଧତା ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଅସ୍ୱୀକୃତି:
ଆମ ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ପ୍ୟାକେଜ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
DISCLAIMER
Description and illustrations appearing on this pouch represent our product as is our trails. Appearance and performance may vary in other geographic locations and different growing conditions. The seeds in this pouch should be sown or planted as per the prescribed guidelines/ advice of the concerned regional farmer’s advisory body. In case of breach of any of the terms the producers/ dealer/ Supplier shall not be held liable.