PACKAGE OF PRACTICES OF FORAGE BAJRA
PACKAGE OF PRACTICES OF FORAGE BAJRA
Package of Practices – Forage Bajra (Pearl Millet)
Botanical Name: Pennisetumglaucum
Common Name: Forage Bajra / Pearl Millet
Type: Warm-season, fast-growing fodder crop
*Climate:*
Forage Bajra is a hardy, warm-season crop that grows best in hot and semi-arid regions with temperatures ranging from 28–35°C. Although it is drought-tolerant, adequate moisture during initial growth and vegetative stages ensures faster establishment, vigorous growth, and higher biomass production. The crop does not tolerate waterlogging and frost.
*Soil:*
It thrives in well-drained loam to sandy loam soils with a pH range of 5.5–7.5. Heavy clay soils or poorly drained areas can reduce germination, plant vigor, and overall yield. High organic matter improves soil fertility and supports continuous fodder growth.
*Land Preparation:*
The field should be ploughed 2–3 times to achieve a fine tilth and remove weeds and crop residues. Incorporate well-decomposed FYM or compost @ 10–15 tons/ha during the last ploughing to improve soil structure, fertility, and water-holding capacity. Level the field properly to ensure uniform irrigation and drainage.
*Sowing Time:*
Forage Bajra can be sown during the Kharif season (June–July) and Rabi season (October–November) in irrigated areas. Timely sowing ensures early establishment and maximizes fodder yield. Avoid sowing during extreme heat or frost periods.
*Seed Rate and Method:*
Use 25-30 kg/ha of quality seed for a sole crop. Sow seeds 1–2 cm deep using a seed drill or by broadcasting evenly. Maintain row spacing of 30–45 cm to allow proper air circulation, sunlight penetration, and ease of intercultural operations. Thin seedlings if overcrowded to ensure optimum plant density.
*Fertilizer Management:*
Apply NPK @ 60:40:40 kg/ha for optimum fodder production. Apply full phosphorus and potassium along with half of the nitrogen at sowing. The remaining nitrogen should be applied as a top dressing 30–35 days after sowing. Organic growers can supplement with additional FYM or compost during the season to enhance biomass quality and soil fertility.
*Irrigation*:
Provide adequate irrigation during initial germination and early vegetative stages. Subsequent irrigations should be given at 7–10 day intervals, depending on rainfall and soil moisture. Avoid waterlogging, which can cause root rot and poor growth. Drip irrigation can improve water use efficiency and encourage uniform growth.
*Weed Management:*
Weeds should be controlled manually or with selective herbicides within 20–25 days after sowing. Proper weed control during early stages reduces competition for nutrients, moisture, and light, and improves fodder quality and yield.
*Pest Management:*
Monitor the crop regularly for pests such as stem borer, armyworm, aphids, and shoot fly. Apply recommended insecticides only when pest population crosses the economic threshold. Cultural practices like proper spacing and removal of crop residues can reduce pest incidence.
*Harvesting:*
The first cutting can be taken at 40–45 days after sowing or when plants reach 60–70 cm height, whichever comes first. Subsequent cuttings can be taken every 35–40 days depending on plant growth. Harvesting at the proper height ensures continued regrowth, maintains nutritive value, and prolongs the productive life of the crop.
*Yield:*
With good management, Forage Bajra can yield 25-35 tons/ha of green fodder per year. Multiple cuttings are possible under irrigated conditions, which further increases total biomass.
*Uses:*
Forage Bajra is highly palatable and digestible, making it suitable for fresh fodder, silage, and hay. It is ideal for cattle, buffalo, and small ruminants, providing high-quality roughage and improving milk and meat production.
Disclaimer :
The package of practices for our products is based on field trials. Performance may vary in different geographical locations.
खेती के तरीके – चारा बाजरा (Pearl Millet)
वानस्पतिक नाम: *Pennisetum glaucum*
आम नाम: चारा बाजरा / पर्ल मिलेट
प्रकार: गर्म मौसम की, तेज़ी से बढ़ने वाली चारे की फसल
*जलवायु:*
चारा बाजरा एक मज़बूत, गर्म मौसम की फसल है जो गर्म और अर्ध-शुष्क क्षेत्रों में सबसे अच्छी तरह उगती है, जहाँ तापमान 28–35°C के बीच रहता है। हालाँकि यह सूखा-सहिष्णु है, लेकिन शुरुआती विकास और वानस्पतिक चरणों के दौरान पर्याप्त नमी होने से फसल तेज़ी से जमती है, ज़ोरदार विकास होता है और बायोमास का उत्पादन अधिक होता है। यह फसल जलभराव और पाले को सहन नहीं कर पाती है।
*मिट्टी:*
यह अच्छी जल निकासी वाली दोमट से बलुई दोमट मिट्टी में सबसे अच्छी तरह पनपती है, जिसका pH मान 5.5–7.5 के बीच हो। भारी चिकनी मिट्टी या खराब जल निकासी वाले क्षेत्रों में अंकुरण, पौधे की मज़बूती और कुल पैदावार कम हो सकती है। मिट्टी में अधिक कार्बनिक पदार्थ होने से उसकी उर्वरता बढ़ती है और चारे का लगातार विकास होता रहता है।
*खेत की तैयारी:*
खेत को 2–3 बार जोतना चाहिए ताकि मिट्टी भुरभुरी हो जाए और खरपतवार तथा फसल के अवशेष हट जाएं। मिट्टी की संरचना, उर्वरता और पानी रोकने की क्षमता को बेहतर बनाने के लिए, आखिरी जुताई के समय 10–15 टन/हेक्टेयर की दर से अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद (FYM) या कम्पोस्ट मिट्टी में मिला दें। खेत को ठीक से समतल करें ताकि सिंचाई और जल निकासी एक समान हो सके।
*बुवाई का समय:*
सिंचित क्षेत्रों में चारा बाजरा की बुवाई खरीफ मौसम (जून–जुलाई) और रबी मौसम (अक्टूबर–नवंबर) के दौरान की जा सकती है। समय पर बुवाई करने से फसल जल्दी जम जाती है और चारे की पैदावार अधिकतम होती है। अत्यधिक गर्मी या पाले के समय बुवाई करने से बचें।
*बीज की दर और तरीका:*
एकल फसल के लिए 25-30 किलोग्राम/हेक्टेयर की दर से अच्छी गुणवत्ता वाले बीज का उपयोग करें। बीज को 1–2 सेंटीमीटर की गहराई पर, सीड ड्रिल की मदद से या हाथ से समान रूप से छिड़ककर बोएं। कतारों के बीच 30–45 सेंटीमीटर की दूरी रखें ताकि हवा का सही संचार हो सके, धूप मिल सके और निराई-गुड़ाई जैसे काम आसानी से किए जा सकें। यदि पौधे बहुत घने उग आए हों, तो उन्हें विरल (पतला) कर दें ताकि पौधों की संख्या उचित बनी रहे।
*उर्वरक प्रबंधन:*
चारे का इष्टतम उत्पादन पाने के लिए NPK (नाइट्रोजन, फास्फोरस और पोटेशियम) को 60:40:40 किलोग्राम/हेक्टेयर की दर से डालें। बुवाई के समय फास्फोरस और पोटेशियम की पूरी मात्रा के साथ-साथ नाइट्रोजन की आधी मात्रा भी डाल दें। बची हुई नाइट्रोजन को बुवाई के 30–35 दिन बाद ‘टॉप ड्रेसिंग’ (ऊपर से खाद डालना) के रूप में डालें। जैविक उत्पादक फसल चक्र के दौरान बायोमास की गुणवत्ता और मिट्टी की उर्वरता बढ़ाने के लिए अतिरिक्त गोबर की खाद या कम्पोस्ट का उपयोग कर सकते हैं।
*सिंचाई*:
अंकुरण और प्रारंभिक वानस्पतिक अवस्थाओं के दौरान पर्याप्त सिंचाई करें। बाद की सिंचाई वर्षा और मिट्टी की नमी के आधार पर 7-10 दिनों के अंतराल पर की जानी चाहिए। जलभराव से बचें, क्योंकि इससे जड़ सड़न और खराब वृद्धि हो सकती है। ड्रिप सिंचाई से जल उपयोग दक्षता में सुधार होता है और एकसमान वृद्धि को बढ़ावा मिलता है।
खरपतवार प्रबंधन:*
बुवाई के 20-25 दिनों के भीतर खरपतवारों को हाथ से या चुनिंदा खरपतवारनाशकों से नियंत्रित किया जाना चाहिए। प्रारंभिक अवस्था में उचित खरपतवार नियंत्रण पोषक तत्वों, नमी और प्रकाश के लिए प्रतिस्पर्धा को कम करता है और चारे की गुणवत्ता और उपज में सुधार करता है।
कीट प्रबंधन:*
तना छेदक, आर्मीवर्म, एफिड्स और शूट फ्लाई जैसे कीटों के लिए फसल की नियमित रूप से निगरानी करें। अनुशंसित कीटनाशकों का प्रयोग तभी करें जब कीटों की संख्या आर्थिक सीमा से अधिक हो जाए। उचित दूरी और फसल अवशेषों को हटाने जैसी कृषि पद्धतियों से कीटों का प्रकोप कम हो सकता है।
कटाई:
बुवाई के 40-45 दिन बाद या जब पौधे 60-70 सेंटीमीटर ऊँचाई तक पहुँच जाएँ, जो भी पहले हो, पहली कटाई की जा सकती है। पौधे की वृद्धि के आधार पर बाद की कटाई हर 35-40 दिन में की जा सकती है। उचित ऊँचाई पर कटाई से निरंतर पुनर्वृद्धि सुनिश्चित होती है, पोषक तत्व बने रहते हैं और फसल का उत्पादक जीवन लंबा होता है।
उपज:
अच्छे प्रबंधन के साथ, चारा बाजरा प्रति वर्ष 25-35 टन/हेक्टेयर हरा चारा दे सकता है। सिंचित परिस्थितियों में कई कटाई संभव हैं, जिससे कुल बायोमास और भी बढ़ जाता है।
उपयोग:
चारा बाजरा अत्यधिक स्वादिष्ट और आसानी से पचने योग्य होता है, इसलिए यह ताजे चारे, साइलेज और सूखी घास के लिए उपयुक्त है। यह गायों, भैंसों और छोटे जुगाली करने वाले पशुओं के लिए आदर्श है, जो उच्च गुणवत्ता वाला चारा प्रदान करता है और दूध और मांस उत्पादन में सुधार करता है।
अस्वीकरण:
हमारे उत्पादों के लिए अपनाई जाने वाली पद्धतियाँ क्षेत्र परीक्षणों पर आधारित हैं। विभिन्न भौगोलिक स्थानों में प्रदर्शन भिन्न हो सकता है।
ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ – ਚਾਰਾ ਬਾਜਰਾ (ਮੋਤੀ ਬਾਜਰਾ)
ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ: ਪੈਨੀਸੇਟਮਗਲੌਕਮ
ਆਮ ਨਾਮ: ਚਾਰਾ ਬਾਜਰਾ / ਮੋਤੀ ਬਾਜਰਾ
ਕਿਸਮ: ਗਰਮ-ਮੌਸਮ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਚਾਰੇ ਦੀ ਫਸਲ
*ਜਲਵਾਯੂ:*
ਚਾਰਾ ਬਾਜਰਾ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ, ਗਰਮ-ਮੌਸਮ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ ਜੋ ਗਰਮ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 28-35°C ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੋਕਾ-ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨਮੀ ਤੇਜ਼ ਸਥਾਪਨਾ, ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉੱਚ ਬਾਇਓਮਾਸ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਸਲ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਅਤੇ ਠੰਡ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
*ਮਿੱਟੀ:*
ਇਹ 5.5-7.5 ਦੀ pH ਰੇਂਜ ਵਾਲੀ ਚੰਗੀ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਦੋਮਟ ਤੋਂ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਗਣ, ਪੌਦੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
*ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ:*
ਖੇਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹੁਣ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ 2-3 ਵਾਰ ਵਾਹੋ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖਰੀ ਵਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਰੂੜੀ ਜਾਂ ਖਾਦ 10-15 ਟਨ/ਹੈਕਟਰ ਪਾਓ। ਇਕਸਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੱਧਰ ਕਰੋ।
*ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ:*
ਸਿੰਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣੀ ਦੇ ਮੌਸਮ (ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ) ਅਤੇ ਹਾੜੀ ਦੇ ਮੌਸਮ (ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ) ਦੌਰਾਨ ਚਾਰੇ ਦੀ ਬਾਜਰਾ ਬੀਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਜਲਦੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਠੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਚੋ।
*ਬੀਜ ਦਰ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾ:*
ਇਕੱਲੀ ਫਸਲ ਲਈ 25-30 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਹੈਕਟਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਬੀਜ ਡਰਿੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਛਾਂਟ ਕੇ ਬੀਜ 1-2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਬੀਜੋ। ਸਹੀ ਹਵਾ ਸੰਚਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਖੇਤੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ 30-45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਕਤਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਜੇਕਰ ਭੀੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੌਦੇ ਪਤਲੇ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦੇ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਘਣਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
*ਖਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:*
ਸਰਬੋਤਮ ਚਾਰੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ NPK @ 60:40:40 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਲਾਗੂ ਕਰੋ। ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਅੱਧੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਾਓ। ਬਾਕੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 30-35 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਟਾਪ ਡਰੈਸਿੰਗ ਵਜੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦਕ ਬਾਇਓਮਾਸ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਧੂ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਜਾਂ ਖਾਦ ਨਾਲ ਪੂਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
*ਸਿੰਚਾਈ*:
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਉਗਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਨਸਪਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ। ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਿੰਚਾਈਆਂ 7-10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਜੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੜਨ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
*ਨਦੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:*
ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਜਾਂ ਚੋਣਵੇਂ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਹੀ ਨਦੀਨਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਉਪਜ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
*ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:*
ਫਸਲ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੰਡੀ ਬੋਰਰ, ਆਰਮੀਵਰਮ, ਐਫੀਡਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਮੱਖੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰੋ। ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਕੀਟ ਆਬਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹੱਦ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਵਿੱਥ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਰਗੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਭਿਆਸ ਕੀਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
*ਕਟਾਈ:*
ਪਹਿਲੀ ਕਟਾਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 40-45 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਪੌਦੇ 60-70 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਵੇ, ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹਰ 35-40 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਟਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਹੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਕਟਾਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁੜ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
*ਉਪਜ:*
ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ, ਚਾਰਾ ਬਾਜਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 25-35 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਟਿੰਗਾਂ ਸੰਭਵ ਹਨ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਬਾਇਓਮਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
*ਵਰਤੋਂ:*
ਚਾਰਾ ਬਾਜਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਆਦੀ ਅਤੇ ਪਚਣਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਤਾਜ਼ੇ ਚਾਰੇ, ਸਾਈਲੇਜ ਅਤੇ ਘਾਹ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਰੂਮੀਨੈਂਟਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ, ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਰੂਫੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮਾਸ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬੇਦਾਅਵਾ :
ਸਾਡੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
પદ્ધતિઓનું પેકેજ – ઘાસચારો બાજરી (મોતી બાજરી)
વનસ્પતિશાસ્ત્રનું નામ: પેનિસેટમગ્લૌકમ
સામાન્ય નામ: ઘાસચારો બાજરી / મોતી બાજરી
પ્રકાર: ગરમ ઋતુ, ઝડપથી વિકસતો ચારો પાક
*આબોહવા:*
ઘાસચારો બાજરી એક કઠિન, ગરમ ઋતુનો પાક છે જે ગરમ અને અર્ધ-શુષ્ક પ્રદેશોમાં 28-35°C તાપમાન સાથે શ્રેષ્ઠ રીતે ઉગે છે. જોકે તે દુષ્કાળ સહન કરે છે, પ્રારંભિક વૃદ્ધિ અને વનસ્પતિ તબક્કા દરમિયાન પર્યાપ્ત ભેજ ઝડપી સ્થાપના, જોરદાર વૃદ્ધિ અને ઉચ્ચ બાયોમાસ ઉત્પાદન સુનિશ્ચિત કરે છે. પાક પાણી ભરાવા અને હિમ સહન કરતો નથી.
*માટી:*
તે 5.5-7.5 ની pH રેન્જ સાથે સારી રીતે પાણી નિતારાયેલી લોમથી રેતાળ લોમ જમીનમાં ખીલે છે. ભારે માટીની જમીન અથવા નબળી પાણી નિતારવાળી જમીન અંકુરણ, છોડની શક્તિ અને એકંદર ઉપજ ઘટાડી શકે છે. ઉચ્ચ કાર્બનિક પદાર્થ જમીનની ફળદ્રુપતામાં સુધારો કરે છે અને સતત ઘાસચારાના વિકાસને ટેકો આપે છે.
*જમીનની તૈયારી:*
ખેતરને સારી રીતે ખેડાણ કરવા અને નીંદણ અને પાકના અવશેષો દૂર કરવા માટે 2-3 વખત ખેડાણ કરવું જોઈએ. જમીનની રચના, ફળદ્રુપતા અને પાણી જાળવી રાખવાની ક્ષમતા સુધારવા માટે છેલ્લા ખેડાણ દરમિયાન સારી રીતે વિઘટિત છાણિયું ખાતર અથવા ખાતર @ 10-15 ટન/હેક્ટર ઉમેરો. એકસરખી સિંચાઈ અને પાણી નિકાલ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખેતરને યોગ્ય રીતે સમતળ કરો.
*વાવણીનો સમય:*
પાણીવાળા વિસ્તારોમાં ખરીફ ઋતુ (જૂન-જુલાઈ) અને રવિ ઋતુ (ઓક્ટોબર-નવેમ્બર) દરમિયાન ઘાસચારો બાજરી વાવી શકાય છે. સમયસર વાવણીથી વહેલા પાકનું વાવેતર થાય છે અને ઘાસચારાની ઉપજ મહત્તમ થાય છે. ભારે ગરમી અથવા હિમના સમયગાળા દરમિયાન વાવણી ટાળો.
*બીજ દર અને પદ્ધતિ:*
એકલા પાક માટે 25-30 કિગ્રા/હેક્ટર ગુણવત્તાયુક્ત બીજનો ઉપયોગ કરો. બીજ કવાયતનો ઉપયોગ કરીને અથવા સમાન રીતે છંટકાવ કરીને 1-2 સેમી ઊંડા બીજ વાવો. યોગ્ય હવા પરિભ્રમણ, સૂર્યપ્રકાશ પ્રવેશ અને આંતર-વાવેતર કામગીરીમાં સરળતા રહે તે માટે 30-45 સેમી હરોળનું અંતર રાખો. જો છોડની ઘનતા શ્રેષ્ઠ હોય તો રોપાઓ પાતળા કરો.
*ખાતર વ્યવસ્થાપન:*
શ્રેષ્ઠ ઘાસચારાના ઉત્પાદન માટે NPK @ 60:40:40 કિગ્રા/હેક્ટર લાગુ કરો. વાવણી વખતે સંપૂર્ણ ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમ અને અડધા નાઇટ્રોજનનો ઉપયોગ કરો. બાકીનો નાઇટ્રોજન વાવણી પછી 30-35 દિવસ પછી ટોપ ડ્રેસિંગ તરીકે લાગુ કરવો જોઈએ. ઓર્ગેનિક ખેડૂતો બાયોમાસ ગુણવત્તા અને જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા માટે મોસમ દરમિયાન વધારાના FYM અથવા ખાતર સાથે પૂરક બનાવી શકે છે.
*સિંચાઈ*:
પ્રારંભિક અંકુરણ અને શરૂઆતના વનસ્પતિ તબક્કા દરમિયાન પૂરતું સિંચાઈ પૂરું પાડો. વરસાદ અને જમીનની ભેજના આધારે, અનુગામી સિંચાઈ 7-10 દિવસના અંતરાલ પર આપવી જોઈએ. પાણી ભરાવાનું ટાળો, જે મૂળનો સડો અને નબળી વૃદ્ધિનું કારણ બની શકે છે. ટપક સિંચાઈ પાણીના ઉપયોગની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરી શકે છે અને સમાન વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.
*નીંદણ વ્યવસ્થાપન:*
વાવણી પછી 20-25 દિવસની અંદર નીંદણનું નિયંત્રણ જાતે અથવા પસંદગીયુક્ત નિંદણનાશકોથી કરવું જોઈએ. શરૂઆતના તબક્કા દરમિયાન યોગ્ય નીંદણ નિયંત્રણ પોષક તત્વો, ભેજ અને પ્રકાશ માટે સ્પર્ધા ઘટાડે છે, અને ચારાની ગુણવત્તા અને ઉપજમાં સુધારો કરે છે.
*જીવાત વ્યવસ્થાપન:*
પાક પર સ્ટેમ બોરર, આર્મીવોર્મ, એફિડ અને શૂટ ફ્લાય જેવા જીવાતોનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરો. જ્યારે જીવાતોની વસ્તી આર્થિક સીમા પાર કરે ત્યારે જ ભલામણ કરાયેલ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરો. યોગ્ય અંતર અને પાકના અવશેષો દૂર કરવા જેવી સાંસ્કૃતિક પદ્ધતિઓ જીવાતનો ઉપદ્રવ ઘટાડી શકે છે.
*લણણી:*
પહેલી કાપણી વાવણી પછી 40-45 દિવસ પછી અથવા છોડ 60-70 સે.મી. ઊંચાઈએ પહોંચે ત્યારે, જે પણ પહેલા આવે ત્યારે કરી શકાય છે. છોડના વિકાસના આધારે દર 35-40 દિવસે અનુગામી કાપણી કરી શકાય છે. યોગ્ય ઊંચાઈએ કાપણી સતત પુનઃવિકાસ સુનિશ્ચિત કરે છે, પોષક મૂલ્ય જાળવી રાખે છે અને પાકના ઉત્પાદક જીવનને લંબાવે છે.
*ઉપજ:*
સારા સંચાલન સાથે, ઘાસચારો બાજરી દર વર્ષે 25-35 ટન/હેક્ટર લીલો ચારો આપી શકે છે. સિંચાઈવાળી પરિસ્થિતિઓમાં બહુવિધ કાપણી શક્ય છે, જે કુલ બાયોમાસમાં વધુ વધારો કરે છે.
*ઉપયોગો:*
ચારો બાજરી ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ અને સુપાચ્ય છે, જે તેને તાજા ચારા, સાઇલેજ અને ઘાસ માટે યોગ્ય બનાવે છે. તે ગાય, ભેંસ અને નાના પ્રાણીઓ માટે આદર્શ છે, જે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા રફગેજ પ્રદાન કરે છે અને દૂધ અને માંસ ઉત્પાદનમાં સુધારો કરે છે.
ડિસ્ક્લેમર :
અમારા ઉત્પાદનો માટે પદ્ધતિઓનું પેકેજ ક્ષેત્ર પરીક્ષણો પર આધારિત છે. વિવિધ ભૌગોલિક સ્થળોએ પ્રદર્શન અલગ અલગ હોઈ શકે છે.
চারা বাজরার (পার্ল মিলেট) চাষপদ্ধতি
উদ্ভিদতাত্ত্বিক নাম: *Pennisetum glaucum*
সাধারণ নাম: চারা বাজরা / পার্ল মিলেট
প্রকৃতি: উষ্ণ-মৌসুমী, দ্রুত বর্ধনশীল পশুখাদ্য ফসল
*জলবায়ু:*
চারা বাজরা একটি সহনশীল ও উষ্ণ-মৌসুমী ফসল, যা ২৮–৩৫°C তাপমাত্রাবিশিষ্ট উষ্ণ এবং আধা-শুষ্ক অঞ্চলে সবচেয়ে ভালো জন্মায়। যদিও এটি খরা-সহনশীল, তবুও প্রাথমিক বৃদ্ধি এবং অঙ্গজ বৃদ্ধির পর্যায়ে মাটিতে পর্যাপ্ত আর্দ্রতা থাকলে ফসলটি দ্রুত প্রতিষ্ঠিত হয়, সতেজভাবে বাড়ে এবং অধিক পরিমাণে বায়োমাস (জীবভর) উৎপাদন করে। এই ফসলটি জলাবদ্ধতা এবং তুষারপাত সহ্য করতে পারে না।
*মাটি:*
৫.৫–৭.৫ পিএইচ (pH) মাত্রাবিশিষ্ট সুনিষ্কাশিত দোআঁশ থেকে বেলে-দোআঁশ মাটিতে এটি খুব ভালো জন্মায়। ভারী এঁটেল মাটি বা যেখানে পানি নিষ্কাশনের ব্যবস্থা ভালো নয়, এমন স্থানে চাষ করলে বীজের অঙ্কুরোদগম, গাছের সতেজতা এবং সামগ্রিক ফলন কমে যেতে পারে। মাটিতে জৈব পদার্থের পরিমাণ বেশি থাকলে মাটির উর্বরতা বৃদ্ধি পায় এবং পশুখাদ্যের নিরবচ্ছিন্ন বৃদ্ধি নিশ্চিত হয়।
*জমি তৈরি:*
জমিকে ঝুরঝুরে করে তোলার জন্য এবং আগাছা ও ফসলের অবশিষ্টাংশ দূর করার লক্ষ্যে ২–৩ বার লাঙল দিয়ে চাষ করা উচিত। মাটির গঠন, উর্বরতা এবং পানি ধারণ ক্ষমতা বৃদ্ধির জন্য শেষ চাষের সময় হেক্টর প্রতি ১০–১৫ টন ভালোভাবে পচানো গোবর সার (FYM) বা কম্পোস্ট মাটির সাথে মিশিয়ে দিতে হবে। সুষম সেচ ও পানি নিষ্কাশন নিশ্চিত করার জন্য জমিটি সঠিকভাবে সমান (সমতল) করে নিতে হবে।
*বীজ বপনের সময়:*
সেচ সুবিধা আছে এমন এলাকায় চারা বাজরা খরিফ মৌসুমে (জুন–জুলাই) এবং রবি মৌসুমে (অক্টোবর–নভেম্বর) বপন করা যেতে পারে। সঠিক সময়ে বীজ বপন করলে ফসলটি দ্রুত প্রতিষ্ঠিত হয় এবং পশুখাদ্যের ফলন সর্বোচ্চ পর্যায়ে পৌঁছায়। অত্যধিক গরম বা তুষারপাতের সময় বীজ বপন করা থেকে বিরত থাকা উচিত।
*বীজের হার ও বপন পদ্ধতি:*
একক ফসল হিসেবে চাষের ক্ষেত্রে হেক্টর প্রতি ২৫–৩০ কেজি উন্নত মানের বীজ ব্যবহার করুন। একটি ‘সিড ড্রিল’ (বীজ বপন যন্ত্র) ব্যবহার করে অথবা জমিতে সমানভাবে ছিটিয়ে ১–২ সেন্টিমিটার গভীরে বীজ বপন করুন। জমিতে পর্যাপ্ত বাতাস চলাচল ও সূর্যালোক প্রবেশের সুযোগ করে দিতে এবং পরবর্তী পরিচর্যামূলক কাজগুলো সহজতর করতে সারি থেকে সারির দূরত্ব ৩০–৪৫ সেন্টিমিটার বজায় রাখুন। চারাগাছগুলো খুব ঘন হয়ে গেলে, গাছের সর্বোত্তম ঘনত্ব নিশ্চিত করার লক্ষ্যে অতিরিক্ত চারাগুলো তুলে পাতলা করে দিন।
*সার ব্যবস্থাপনা:*
পশুখাদ্যের সর্বোত্তম ফলন পাওয়ার জন্য হেক্টর প্রতি ৬০:৪০:৪০ অনুপাতে এন-পি-কে (NPK) সার প্রয়োগ করুন। বীজ বপনের সময় ফসফরাস ও পটাশিয়াম সারের সম্পূর্ণ অংশ এবং নাইট্রোজেন সারের অর্ধেক অংশ প্রয়োগ করুন। অবশিষ্ট নাইট্রোজেন সারটুকু বীজ বপনের ৩০–৩৫ দিন পর ‘টপ ড্রেসিং’ বা উপরি-প্রয়োগ হিসেবে জমিতে ছিটিয়ে দিন। জৈব চাষীরা জৈববস্তুর গুণমান এবং মাটির উর্বরতা বাড়ানোর জন্য মরসুমে অতিরিক্ত গোবর সার বা কম্পোস্ট সার প্রয়োগ করতে পারেন।
*সেচ*:
প্রাথমিক অঙ্কুরোদগম এবং গাছের প্রাথমিক বৃদ্ধি পর্যায়ে পর্যাপ্ত সেচ দিন। বৃষ্টিপাত এবং মাটির আর্দ্রতার উপর নির্ভর করে পরবর্তী সেচ ৭-১০ দিনের ব্যবধানে দেওয়া উচিত। জলাবদ্ধতা এড়িয়ে চলুন, যা শিকড় পচন এবং দুর্বল বৃদ্ধির কারণ হতে পারে। ড্রিপ সেচ জলের ব্যবহার দক্ষতা উন্নত করতে পারে এবং সুষম বৃদ্ধিকে উৎসাহিত করতে পারে।
*আগাছা ব্যবস্থাপনা*:
বীজ বপনের ২০-২৫ দিনের মধ্যে হাতে করে বা নির্দিষ্ট আগাছানাশক দিয়ে আগাছা দমন করা উচিত। প্রাথমিক পর্যায়ে সঠিক আগাছা দমন পুষ্টি, আর্দ্রতা এবং আলোর জন্য প্রতিযোগিতা কমায় এবং পশুখাদ্যের গুণমান ও ফলন উন্নত করে।
*পোকা ব্যবস্থাপনা*:
কাণ্ড ছিদ্রকারী পোকা, আর্মিওয়ার্ম, জাবপোকা এবং শুট ফ্লাইয়ের মতো পোকার জন্য নিয়মিত ফসল পর্যবেক্ষণ করুন। পোকার সংখ্যা অর্থনৈতিক সীমা অতিক্রম করলেই কেবল সুপারিশকৃত কীটনাশক প্রয়োগ করুন। সঠিক দূরত্ব বজায় রাখা এবং ফসলের অবশিষ্টাংশ অপসারণের মতো চাষাবাদ পদ্ধতি পোকার উপদ্রব কমাতে পারে।
*ফসল সংগ্রহ:*
বীজ বপনের ৪০-৪৫ দিন পর অথবা গাছ ৬০-৭০ সেমি উচ্চতায় পৌঁছালে, এই দুটির মধ্যে যেটি আগে হয়, তখন প্রথমবার ফসল কাটা যেতে পারে। গাছের বৃদ্ধির উপর নির্ভর করে পরবর্তী ফসলগুলো প্রতি ৩৫-৪০ দিন পর পর কাটা যেতে পারে। সঠিক উচ্চতায় ফসল সংগ্রহ করলে গাছের ক্রমাগত বৃদ্ধি নিশ্চিত হয়, পুষ্টিগুণ বজায় থাকে এবং ফসলের উৎপাদনশীল জীবনকাল দীর্ঘায়িত হয়।
*ফলন:*
সঠিক ব্যবস্থাপনার মাধ্যমে, পশুখাদ্য বাজরা থেকে বছরে হেক্টর প্রতি ২৫-৩৫ টন সবুজ পশুখাদ্য পাওয়া যেতে পারে। সেচযুক্ত অবস্থায় একাধিকবার ফসল কাটা সম্ভব, যা মোট জৈববস্তুর পরিমাণ আরও বাড়িয়ে তোলে।
*ব্যবহার:*
পশুখাদ্য বাজরা অত্যন্ত সুস্বাদু এবং সহজে হজমযোগ্য, যা এটিকে তাজা পশুখাদ্য, সাইলেজ এবং খড় হিসেবে ব্যবহারের জন্য উপযুক্ত করে তোলে। এটি গরু, মহিষ এবং ছোট রোমন্থক প্রাণীদের জন্য আদর্শ, যা উচ্চ মানের আঁশযুক্ত খাদ্য সরবরাহ করে এবং দুধ ও মাংস উৎপাদন বৃদ্ধি করে।
দাবিত্যাগ: আমাদের পণ্যের জন্য ব্যবহৃত পদ্ধতিসমূহ মাঠ পর্যায়ের পরীক্ষার উপর ভিত্তি করে তৈরি। বিভিন্ন ভৌগোলিক অবস্থানে কর্মক্ষমতা ভিন্ন হতে পারে।
ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ୟାକେଜ୍ – ଚାରା ବାଜରା (ପର୍ଲ ମିଲେଟ୍)
ଉଦ୍ଭିଦୀୟ ନାମ: ପେନିସେଟମ୍ଗ୍ଲାଉକମ୍
ସାଧାରଣ ନାମ: ଚାରା ବାଜରା / ମୁକ୍ତା ମିଲେଟ୍
ପ୍ରକାର: ଉଷ୍ମ ଋତୁ, ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ୁଥିବା ଚାରା ଫସଲ
*ଜଳବାୟୁ:*
ଚାରା ବାଜରା ଏକ କଠିନ, ଉଷ୍ମ ଋତୁ ଫସଲ ଯାହା ଗରମ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ-ଶୁଷ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ୨୮-୩୫° ସେଲ୍ସିୟସ୍ ତାପମାତ୍ରା ସହିତ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ବଢ଼ିଥାଏ। ଯଦିଓ ଏହା ମରୁଡି ସହ୍ୟ କରେ, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଆର୍ଦ୍ରତା ଦ୍ରୁତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଜୋରଦାର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଅଧିକ ବାୟୋମାସ ଉତ୍ପାଦନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଫସଲ ଜଳବନ୍ଦୀ ଏବଂ ତୁଷାରପାତ ସହ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।
*ମାଟି:*
ଏହା ୫.୫-୭.୫ pH ପରିସର ସହିତ ଭଲ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ଦୋରସା ମାଟିରୁ ବାଲିଆ ଦୋରସା ମାଟିରେ ବଢ଼ିଥାଏ। ଭାରୀ ମାଟି ମାଟି କିମ୍ବା ଖରାପ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ, ଉଦ୍ଭିଦ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସାମଗ୍ରିକ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରିପାରେ। ଉଚ୍ଚ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ମାଟିର ଉର୍ବରତାକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଚାରା ବୃଦ୍ଧିକୁ ସମର୍ଥନ କରେ।
*ଜମି ପ୍ରସ୍ତୁତି:*
କ୍ଷେତକୁ ଭଲ ଭାବରେ କ୍ଷେତରେ 2-3 ଥର ଚାଷ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଘାସ ଏବଂ ଫସଲ ଅବଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ। ମାଟିର ଗଠନ, ଉର୍ବରତା ଏବଂ ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଶେଷ ହଳ ସମୟରେ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା ଏଫୱାଇଏମ୍ କିମ୍ବା କମ୍ପୋଷ୍ଟ ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 10-15 ଟନ୍ ମିଶାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ସମାନ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ କ୍ଷେତକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମତଳ କରନ୍ତୁ।
*ବୁଣା ସମୟ:*
ଜଳସେଚିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖରିଫ ଋତୁ (ଜୁନ୍-ଜୁଲାଇ) ଏବଂ ରବି ଋତୁ (ଅକ୍ଟୋବର-ନଭେମ୍ବର) ସମୟରେ ଚାରା ବାଜରା ବୁଣାଯାଇପାରିବ। ସମୟାନୁସାରେ ବୁଣା ଶୀଘ୍ର ସ୍ଥାପନ ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଏବଂ ଚାରା ଉତ୍ପାଦନ ସର୍ବାଧିକ କରିଥାଏ। ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ କିମ୍ବା ତୁଷାରପାତ ସମୟରେ ବୁଣା ଏଡ଼ନ୍ତୁ।
*ବିହନ ହାର ଏବଂ ପଦ୍ଧତି:*
ଏକକ ଫସଲ ପାଇଁ 25-30 କିଲୋଗ୍ରାମ/ହେକ୍ଟର ଗୁଣାତ୍ମକ ବିହନ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ବିହନ ଡ୍ରିଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି କିମ୍ବା ସମାନ ଭାବରେ ବିହନ ଦେଇ 1-2 ସେମି ଗଭୀର ବିହନ ବୁଣନ୍ତୁ। ଉପଯୁକ୍ତ ବାୟୁ ସଞ୍ଚାଳନ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପ୍ରବେଶ ଏବଂ ଆନ୍ତଃକଳ୍ପିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ ଧାଡି ବ୍ୟବଧାନ 30-45 ସେମି ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ। ସର୍ବାଧିକ ଗଛ ଘନତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଯଦି ବିହନ ଅଧିକ ଥାଏ ତେବେ ବିହନ ପତଳା କରନ୍ତୁ।
*ସାର ପରିଚାଳନା:*
ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚାରା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି 60:40:40 କିଲୋଗ୍ରାମ NPK ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। ବୁଣିବା ସମୟରେ ଅଧା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫସଫରସ୍ ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। ବୁଣିବାର 30-35 ଦିନ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାଇଟ୍ରୋଜେନକୁ ଟପ୍ ଡ୍ରେସିଂ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଜୈବିକ ଚାଷୀମାନେ ବାୟୋମାସ ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଋତୁ ସମୟରେ ଅତିରିକ୍ତ ଏଫୱାଇଏମ୍ କିମ୍ବା କମ୍ପୋଷ୍ଟ ସହିତ ପରିପୂରକ କରିପାରିବେ।
*ଜଳସେଚନ*:
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଉଦ୍ଭିଦ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳସେଚନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜଳସେଚନ ବର୍ଷା ଏବଂ ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି 7-10 ଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଜଳ ଜମା ଏଡାନ୍ତୁ, ଯାହା ମୂଳ ପଚି ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବୃଦ୍ଧି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଡ୍ରିପ୍ ଜଳସେଚନ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ଦକ୍ଷତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିପାରିବ ଏବଂ ସମାନ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିପାରିବ।
*ପୁଆ ପରିଚାଳନା:*
ବିପଣିର 20-25 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ୱେଲ୍ କିମ୍ବା ଚୟନିତ ତୃଣନାଶକ ସହିତ ୱେଲ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ତୃଣକାଣ୍ଡ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଏବଂ ଆଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହ୍ରାସ କରେ ଏବଂ ଚାରା ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
*କୀଟପତଙ୍ଗ ପରିଚାଳନା:*
କାଣ୍ଡ ବିନ୍ଧାକାରୀ, ଆର୍ମିୱାର୍ମ, ଏଫିଡ୍ସ ଏବଂ କାଣ୍ଡ ମାଛି ଭଳି କୀଟପତଙ୍ଗ ପାଇଁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଫସଲ ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତୁ। କୀଟପତଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟା ଆର୍ଥିକ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କଲେ ହିଁ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା କୀଟନାଶକ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ। ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବଧାନ ଏବଂ ଫସଲ ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ ଅପସାରଣ ଭଳି ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭ୍ୟାସ କୀଟପତଙ୍ଗ ଆକ୍ରମଣକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ।
*ଅମଳ:*
ବୁଣିବାର 40-45 ଦିନ ପରେ କିମ୍ବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ 60-70 ସେମି ଉଚ୍ଚତାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଆସିବ, ପ୍ରଥମ କଟାଯାଇପାରିବ। ଗଛର ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ କଟା ପ୍ରତି 35-40 ଦିନରେ ନିଆଯାଇପାରିବ। ଉପଯୁକ୍ତ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅମଳ ନିରନ୍ତର ପୁନଃବୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ, ପୁଷ୍ଟିକର ମୂଲ୍ୟ ବଜାୟ ରଖେ ଏବଂ ଫସଲର ଉତ୍ପାଦନ ଜୀବନକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
*ଅମଳ:*
ଉତ୍ତମ ପରିଚାଳନା ସହିତ, ଘାସ ବାଜରା ପ୍ରତି ବର୍ଷ 25-35 ଟନ୍ / ହେକ୍ଟର ସବୁଜ ଚାରା ଉତ୍ପାଦନ କରିପାରିବ। ଜଳସେଚନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏକାଧିକ କଟା ସମ୍ଭବ, ଯାହା ମୋଟ ବାୟୋମାସକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରେ।
*ବ୍ୟବହାର:*
ଘାସ ବାଜରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ପଚନୀୟ, ଏହାକୁ ତାଜା ଚାରା, ସାଇଲେଜ୍ ଏବଂ ଘାସ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହା ଗାଈ, ମଇଁଷି ଏବଂ ଛୋଟ ରୁମିନାଣ୍ଟ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ, ଉଚ୍ଚମାନର ରଫେଜ୍ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ କ୍ଷୀର ଏବଂ ମାଂସ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
ଅସ୍ୱୀକାର:
ଆମର ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ପ୍ୟାକେଜ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
DISCLAIMER
Description and illustrations appearing on this pouch represent our product as is our trails. Appearance and performance may vary in other geographic locations and different growing conditions. The seeds in this pouch should be sown or planted as per the prescribed guidelines/ advice of the concerned regional farmer’s advisory body. In case of breach of any of the terms the producers/ dealer/ Supplier shall not be held liable.